Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty – gdzie naprawdę uciekają punkty?
Wiele osób myśli, że czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty to po prostu znalezienie odpowiedzi w tekście. Statystyki CKE z ostatnich lat pokazują jednak coś innego – to właśnie tutaj ósmoklasiści tracą bardzo dużo punktów, które później mogą decydować o dostaniu się do wymarzonego liceum.
Wybraliśmy 5 rodzajów zadań, które sprawiają największą trudność. Przeczytaj teksty źródłowe, rozwiąż pytania i zobacz, czy potrafisz zrobić to naprawdę dobrze – nie tylko intuicyjnie, ale dokładnie tak, jak wymaga tego egzamin.
1. Zadanie na „rozstrzygnięcie”
Dlaczego jest trudne?
W takich zadaniach nie wystarczy „mieć rację”. Trzeba jeszcze pokazać ją w odpowiedniej formie. Bardzo często problem nie polega na braku zrozumienia tekstu, tylko na tym, że odpowiedź jest zbyt ogólna albo nie zawiera jednoznacznego rozstrzygnięcia.
Pułapka
Można podać sensowne uzasadnienie, ale jeśli odpowiedź nie rozstrzyga jasno sprawy, łatwo stracić punkt.
Rada dla Ciebie
Najpierw nazwij swoje stanowisko wprost. Dopiero potem je uzasadnij. Nie kończ odpowiedzi na poziomie: „mniej więcej wiadomo, o co chodzi”. Na egzaminie liczy się precyzja.
2. Wyjaśnienie funkcji środka stylistycznego
W czym tkwi trudność?
Tu nie wystarczy wskazać, że w tekście pojawia się epitet, metafora czy ironia. To dopiero początek. Trzeba jeszcze odpowiedzieć na ważniejsze pytanie: po co autor tego użył i jaki efekt to daje.
Pułapka
Wielu ósmoklasistów zatrzymuje się na etykietce: „to metafora”, „to epitet”, „to ironia”. Tyle że sama nazwa środka stylistycznego zwykle nie daje jeszcze punktu.
Rada dla Ciebie
Zamiast pisać tylko, co to jest, napisz, co to robi w tekście. Czy wzmacnia emocje? Buduje napięcie? Ośmiesza bohatera? Pokazuje stosunek autora? Właśnie tego trzeba szukać.
3. Pytania o intencję autora i ironię – Czytaj ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
O co w tym chodzi?
Takie zadania wymagają wyjścia poza dosłowne znaczenie tekstu. Trzeba czytać między wierszami i zauważyć, że autor nie zawsze mówi wszystko wprost.
Pułapka
Jeśli potraktujesz tekst ironiczny albo satyryczny dosłownie, bardzo łatwo dojdziesz do błędnego wniosku.
Rada dla Ciebie
Zwracaj uwagę na ton wypowiedzi, dobór słów i emocjonalne określenia. To one często zdradzają, czy autor naprawdę chwali, czy tylko pozornie chwali, a w rzeczywistości krytykuje albo ośmiesza.
4. Zadanie z haczykiem typu „Prawda / Fałsz”
Dlaczego jest trudne?
CKE bardzo często buduje zdania, które brzmią podobnie do tekstu, ale zmienia jeden ważny szczegół. Czasem wystarczy jedno słowo, żeby prawdziwe zdanie zamieniło się w fałszywe.
Pułapka
Łatwo zasugerować się własną wiedzą ogólną albo ogólnym wrażeniem po przeczytaniu tekstu, zamiast sprawdzić dokładnie, co naprawdę zostało napisane.
Rada dla Ciebie
Czytaj jak przez lupę. Porównuj każde słowo z tezy z odpowiednim fragmentem tekstu. W zadaniach P/F nie wygrywa „wyczucie”, tylko dokładność.
5. Streszczenie logiczne tekstu
Dlaczego jest trudne?
To jedno z tych zadań, które wydają się proste, a w praktyce zabierają sporo punktów. Problem polega na tym, że streszczenie nie może być ani zlepkiem przepisanych zdań, ani zbyt rozwlekłą odpowiedzią.
Pułapka
Najczęstsze błędy to:
- przepisywanie fragmentów tekstu zamiast samodzielnego ujęcia sensu,
- pominięcie głównej myśli któregoś akapitu,
- zejście na zbyt niski poziom szczegółu.
Rada dla Ciebie
Jak ogarnąć czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty – Stosuj prosty schemat: temat – punkt wyjścia – rozwinięcie – wniosek. To pomaga zachować logikę i nie zgubić najważniejszych elementów.
TEKST 1 – Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni – Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
„Wreszcie Pastorowie puścili go i Nemeczek wygramolił się ze stawu. Kiedy ujrzano go w ociekającym i zabłoconym ubraniu, wesołość wybuchła ze zdwojoną siłą. […] Prześcigano się w szyderstwach. […]
Nemeczek nie reagował na te kpiny. Gorzko się uśmiechał i wygładzał mokrą kurtkę. Wtedy podszedł do niego Gereb i, szczerząc zęby w szerokim uśmiechu i kiwając głową, zapytał:
– No i co, dobrze było?
Nemeczek podniósł na niego swoje duże, niebieskie oczy i odparł:
– Dobrze – powiedział cicho i już głośniej dodał: – Było mi znacznie lepiej niż tobie, kiedy stałeś na brzegu i wyśmiewałeś się ze słabszego. I wolałbym siedzieć w tej wodzie po szyję nawet do nowego roku, niż knuć z wrogami moich przyjaciół. Nie żałuję, że zanurzyliście mnie w wodzie. Poprzednim razem, kiedy sam wpadłem do wody, też cię widziałem wśród nich na tej wyspie. I choćbyście mnie zapraszali, przypochlebiali się, a nawet dawali prezenty, nie chcę mieć z wami nic wspólnego. Możecie mnie wsadzić do wody po sto i po tysiąc razy, ja i tak przyjdę tu jutro i pojutrze! I schowam się gdzieś tak, że mnie nie znajdziecie. Nie boję się nikogo z was. A gdy przyjdziecie do nas, na Plac Broni, zabrać nam naszą ziemię, to będziemy na was czekać. I pokażę wam, że kiedy będzie nas dziesięciu, tyle samo co was, to zupełnie inaczej porozmawiamy. Teraz jestem tu sam. Łatwo było mnie pokonać! Silniejszy zawsze wygrywa. Pastorowie ukradli mi moje kulki w Ogrodzie Muzealnym, bo byli silniejsi. W dziesięciu łatwo stawać przeciw jednemu. Ale ja nie żałuję. Możecie mnie nawet zabić, jeśli wam się tak spodoba. Nie musiałem przecież włazić do tej wody. Wystarczyłoby przystać do was. Ale ja tego nie chciałem. Możecie mnie utopić, zatłuc na śmierć, ale ja nigdy nie będę zdrajcą, jak ten ktoś, kto stoi wśród was, o… tam…
W tym momencie wyciągnął rękę i wskazał na Gereba, któremu śmiech uwiązł w gardle. Światło latarni padło na ładną, jasną głowę Nemeczka, oświetliło ociekające wodą ubranie. Odważnie, dumnie i ze spokojem patrzył Nemeczek Gerebowi prosto w oczy, a ten poczuł nagle jakiś ogromny ciężar na duszy. Spochmurniał i opuścił głowę. W tym momencie wszyscy umilkli i zapadła cisza niczym w kościele. Wyraźnie było słychać, jak z ubrania Nemeczka spadają na twardą ziemię krople wody.
Milczenie przerwał głos Nemeczka:
– Czy mogę odejść?
Nikt mu nie odpowiedział. Zapytał więc raz jeszcze:
– Nie zbijecie mnie? Mogę odejść?
A ponieważ nadal nikt nie odpowiedział, Nemeczek powoli ruszył w stronę mostku. Wszyscy stali nieruchomo, nikt nie drgnął, żeby go zatrzymać. […] Stojący przy moście dwaj wartownicy, którzy widzieli wszystko, co zaszło, patrzyli w milczeniu na Nemeczka. Nie śmieli go nawet dotknąć.
Kiedy Nemeczek wszedł na most, rozległ się grzmiący, głęboki głos Acza:
– Prezentuj broń!
Obaj wartownicy stanęli na baczność i unieśli wysoko w górę włócznie ze srebrnymi grotami. A w ślad za nimi wszyscy chłopcy trzasnęli obcasami i podnieśli swoje włócznie. I nikt nie odzywał się, jedynie ostrza włóczni błyszczały w poświacie księżyca.”
Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni, tłum. Tadeusz Olszański, Warszawa 2007.
1 Kulki – używane w popularnej dawniej grze.
TEKST 2 – Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
Anna Vivarelli, Czyim jesteś przyjacielem? – Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
„Przyjaźń fascynuje filozofów od najdawniejszych czasów. Może uznasz, że to dziwne, bo przecież nie ma nic prostszego niż przyjaźń: ja jestem twoją przyjaciółką, ty jesteś moim przyjacielem. Zapraszam cię do grona znajomych jednym kliknięciem, a ty jednym kliknięciem akceptujesz zaproszenie.
Dlaczego zatem tak wielu filozofów poświęciło tyle czasu i trudu, aby zdefiniować pojęcie przyjaźni? Może dlatego, że bycie czyimś przyjacielem wcale nie jest takie proste, jak się na ogół wydaje. Starożytny myśliciel Empedokles był przekonany, że przyjaźń jest siłą kosmiczną, rodzajem bóstwa, które utrzymuje w harmonii cały wszechświat i wszystkie jego żywioły: ziemię, powietrze, wodę, ogień. Dziś zapewne uznamy tę wizję za nieco przesadną. Trudno się jednak nie zgodzić, że przyjaźń między dwiema osobami to rodzaj harmonii, która potrafi połączyć zupełnie różne charaktery.
Filozofem, który bliżej przyjrzał się przyjaźni, był Arystoteles – jeden z najznakomitszych umysłów wszech czasów. Twierdził on, że przyjaźń jest potrzebna każdemu człowiekowi i dlatego nikt nie chciałby żyć bez przyjaciół, nawet gdyby posiadł wszystkie inne dobra. Według tego wybitnego filozofa przyjaźń jest ważna w każdym momencie życia, ale najbardziej potrzebujemy jej w młodości – by nie popełniać błędów i stawać się lepszymi ludźmi. „Kiedy dwóch idzie razem, każdy z nich lepiej działa i myśli” – tak mówił o przyjaciołach.
Arystoteles wyróżnił trzy rodzaje przyjaźni. Pierwszy to ten, który opiera się na użyteczności. Dwie osoby zostają przyjaciółmi, ponieważ czerpią z tej relacji wspólną korzyść. Jest to jednak przyjaźń już u swych podstaw wadliwa. Szybko się kończy, ponieważ nie wynika z prawdziwego uczucia. Istnieją tysiące przykładów takiej udawanej przyjaźni: czasem zaczynamy się z kimś kolegować, bo jest lubiany w klasie, a my sądzimy, że dzięki niemu też zdobędziemy popularność. Albo dlatego, że jest dobry z jakichś przedmiotów, a my mamy nadzieję, że pomoże nam na sprawdzianie. Zazwyczaj nie zdarza się ani jedno, ani drugie…
Drugi rodzaj przyjaźni jest z pewnością bardziej wartościowy: to ten, który opiera się na przyjemności przebywania w czyimś towarzystwie. Zostajemy przyjaciółmi, ponieważ lubimy spędzać razem czas, bo kiedy jesteśmy razem, śmiejemy się i nigdy się nie nudzimy. Ale… jest jedno „ale”. Przyjaźń, która opiera się wyłącznie na przyjemności przebywania razem, zawsze w końcu wygasa. Dorastamy, zainteresowania się zmieniają i nagle przepada wszystko, co nas łączyło. Przestajemy się widywać i kiedy znów po jakimś czasie wpadamy na siebie, zazwyczaj mamy już nowych przyjaciół.
Jest wreszcie trzeci rodzaj przyjaźni: przyjaźń doskonała, taka, którą można przeżyć jedynie z nielicznymi osobami. Dzieje się tak wtedy, kiedy żywimy względem drugiej osoby bezinteresowne uczucia. To przyjaźń, która nie zna ani zazdrości, ani zawiści. Pozwala nam cieszyć się sukcesami przyjaciela, sprawia, że potrafimy dzielić z nim także ból. Zapuszcza w nas głęboko korzenie i nie przemija. Daje odwagę, aby upomnieć przyjaciela, kiedy popełnia błąd, i pozwala przyjąć krytykę, gdy sami zbłądzimy.
To bardzo rzadko spotykane uczucie i Arystoteles dobrze o tym wiedział.”
Na podstawie: Anna Vivarelli, Czyim jesteś przyjacielem?, [w:] tejże, Kto by pomyślał, tłum. E. Nicewicz-Staszowska, Wrocław 2018.
Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty: gdzie naprawdę uciekają punkty?
Na przykładzie arkusza z 2025 roku dobrze widać kilka typowych pułapek w czytaniu ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty, które regularnie pojawiają się w zadaniach na czytanie ze zrozumieniem.
1. Zadanie na rozstrzygnięcie i uzasadnienie (tekst 1)
Przykład z arkusza:
„Uzasadnij, że w sytuacji opisanej w przytoczonym fragmencie utworu to Nemeczek okazał się silniejszy.”
To nie jest jeszcze modelowe zadanie „TAK / NIE + uzasadnij”, ale mechanizm jest bardzo podobny. Trzeba najpierw jasno rozstrzygnąć, kto okazał się silniejszy, a potem oprzeć odpowiedź na konkretnym argumencie z tekstu.
Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt:
„Uważam, że w sytuacji opisanej w przytoczonym fragmencie utworu to Nemeczek okazał się silniejszy, ponieważ odważnie przeciwstawił się wrogom. Nie zdradził przyjaciół, chociaż spodziewał się, że chłopaki z przeciwnej drużyny mogą zrobić mu coś złego.”
Przykładowa odpowiedź oceniona na 0 punktów:
„Mimo że Nemeczek okazał się słabszy fizycznie, to jednak był on silniejszy.”
Dlaczego tu uciekają punkty?
Bo odpowiedź może brzmieć rozsądnie, ale nadal być za mało konkretna. Sama ogólna teza nie wystarcza. Trzeba dopowiedzieć, na czym dokładnie polegała siła Nemeczka: na odwadze, wierności przyjaciołom i gotowości poniesienia konsekwencji.
Rada dla ósmoklasisty:
Nie kończ odpowiedzi na poziomie „wiem, o co chodzi”. Doprowadź ją do końca. Egzamin premiuje precyzję, nie domyślność.
2. Prawda / Fałsz z haczykiem (tekst 1)
Przykład z arkusza:
„Postawa Nemeczka świadczy o tym, że dochowanie wierności przyjaciołom wymaga odwagi.”
„Zachowanie Acza wobec Nemeczka jest wyrazem lekceważenia przeciwnika.”
Poprawna odpowiedź:
P, F.
To bardzo dobry przykład zadania z haczykiem. Drugie zdanie brzmi wiarygodnie, bo Acz stoi po stronie przeciwników. Problem w tym, że tekst mówi coś innego. Po słowach Nemeczka chłopcy milkną, nikt go nie zatrzymuje, a Acz wydaje komendę: „Prezentuj broń!”. To nie jest lekceważenie, tylko znak uznania i szacunku wobec przeciwnika.
Dlaczego tu uciekają punkty?
Bo łatwo odpowiedzieć na podstawie ogólnego wrażenia, zamiast porównać zdanie z tekstem słowo po słowie. W zadaniach P/F czasem jedno słowo zmienia wszystko.
Rada dla ósmoklasisty:
Nie odpowiadaj z pamięci ani „na czuja”. Sprawdzaj, czy każde słowo w tezie naprawdę zgadza się z tekstem.
3. Streszczenie logiczne tekstu (tekst 2)
Przykład z arkusza:
„Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstało streszczenie tekstu „Czyim jesteś przyjacielem?””
Tu CKE bardzo jasno pokazuje, za co daje 2 punkty, za co 1, a za co 0. Liczy się nie tylko poprawność, ale też poziom uogólnienia i zachowanie logiki wywodu.
Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 punkty:
„Tematem tekstu Anny Vivarelli jest przyjaźń.
Na początku autorka zastanawia się nad tym, dlaczego tak wiele uwagi poświęca się zagadnieniu przyjaźni.
W kolejnych akapitach przywołuje poglądy Arystotelesa, który wyróżnił trzy rodzaje przyjaźni.
W zakończeniu podkreśla, że prawdziwa przyjaźń jest czymś niezwykle rzadkim.”
Przykładowa odpowiedź oceniona na 1 punkt:
„Tematem tekstu Anny Vivarelli jest przyjaźń.
Na początku autorka zastanawia się, czym jest przyjaźń.
W kolejnych akapitach opowiada o twierdzeniach Empedoklesa i Arystotelesa.
W zakończeniu potwierdza poglądy Arystotelesa.”
Przykładowa odpowiedź oceniona na 0 punktów:
„Tematem tekstu Anny Vivarelli jest przyjaźń od najdawniejszych czasów.
Na początku autorka zastanawia się dlaczego tak wielu filozofów poświęciło tyle czasu i trudu, aby zdefiniować pojęcie przyjaźni.
W kolejnych akapitach Arystoteles wyróżnił trzy rodzaje przyjaźni.
W zakończeniu przyjaźń to bardzo rzadko spotykane uczuciem i Arystoteles dobrze o tym wiedział.”
Dlaczego tu uciekają punkty?
Bo streszczenie nie polega na skracaniu tekstu zdanie po zdaniu ani na przepisywaniu gotowych fragmentów. Trzeba uchwycić:
- temat,
- punkt wyjścia,
- rozwinięcie,
- wniosek.
Rada dla ósmoklasisty:
Dobre streszczenie to nie krótsza wersja tekstu. To uporządkowany zapis jego sensu.
4. Wyjaśnienie funkcji środka stylistycznego – Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty
W tym typie zadania bardzo łatwo zatrzymać się o jeden krok za wcześnie. Samo wskazanie, że w tekście pojawia się metafora, epitet czy ironia, jeszcze niewiele daje.
Prawdziwe pytanie brzmi: po co autor użył tego środka i jaki efekt osiągnął?
To właśnie tutaj wiele osób traci punkty. Zamiast napisać, że środek:
- wzmacnia emocje,
- buduje napięcie,
- podkreśla kontrast,
- ośmiesza bohatera,
- pokazuje stosunek autora do opisywanej sytuacji,
kończy odpowiedź na poziomie: „to metafora” albo „to epitet”.
Dlaczego tu uciekają punkty?
Bo pytanie dotyczy funkcji, a odpowiedź zatrzymuje się na nazwie.
Rada dla ósmoklasisty:
Po rozpoznaniu środka stylistycznego zawsze dopisz: jaki daje efekt i po co został użyty.
5. Intencja autora i ironia
To jedne z trudniejszych pytań, bo wymagają wyjścia poza znaczenie dosłowne. Trzeba zauważyć nie tylko to, co autor napisał, ale też jakim tonem to zrobił i co naprawdę chce zasugerować.
W tekstach ironicznych albo satyrycznych bardzo łatwo o błąd: ktoś czyta literalnie i bierze wszystko za czystą prawdę, choć autor w rzeczywistości krytykuje, wyśmiewa albo pokazuje dystans.
Dlaczego tu uciekają punkty?
Bo wiele osób skupia się wyłącznie na treści dosłownej i nie zauważa tonu, emocjonalnych określeń czy celowej przesady.
Rada dla ósmoklasisty:
Patrz nie tylko na informację, ale też na sposób jej podania. Czasem to właśnie ton wypowiedzi zdradza intencję autora.
Czytanie ze zrozumieniem na egzaminie ósmoklasisty – Co z tego wynika?
Najważniejszy wniosek jest prosty: czytanie ze zrozumieniem nie polega tylko na znalezieniu fragmentu w tekście. Polega na tym, żeby:
- trafić dokładnie w sens polecenia,
- nie odpowiadać zbyt ogólnie,
- nie dopowiadać sobie tego, czego w tekście nie ma,
- umieć przejść od szczegółu do wniosku.
I właśnie tutaj uciekają punkty. Nie dlatego, że tekst jest „nie do zrozumienia”, ale dlatego, że bardzo łatwo odpowiedzieć zbyt szybko, zbyt intuicyjnie albo zbyt pewnie.
Zrób test i sprawdź, swoje czytanie ze zrozumieniem na egzamin ósmoklasisty
Sam egzamin to nie tylko wiedza. To także strategia, uważność i umiejętność odpowiadania dokładnie tak, jak wymaga tego polecenie.
Zobacz czy zdążysz rozwiązać zadania – Dowiedz się co to szybkie czytanie i zrób test tempa czytania!
To dobry sposób, żeby zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś mocny, a gdzie warto jeszcze dopracować technikę odpowiadania.